Maj — miesiąc mierzenia ciśnienia.

Maj na całym świecie obchodzony jest jako May Measurement Month, czyli miesiąc poświęcony regularnemu pomiarowi ciśnienia tętniczego. To doskonała okazja, aby przypomnieć, że nadciśnienie pozostaje jedną z najczęstszych, najważniejszych i niestety najczęściej niedoszacowanych chorób układu sercowo-naczyniowego.

Według danych WHO, na nadciśnienie choruje około 1,4 miliarda dorosłych na świecie, a aż 600 milionów z nich nie ma świadomości swojej choroby. W Polsce ten problem może dotyczyć nawet 11 milionów osób.

Największym problemem nadciśnienia jest to, że… często nie boli. Pacjent może czuć się doskonale, pracować, podróżować, uprawiać sport, a jednocześnie przez lata żyć z wartościami ciśnienia, które po cichu, ale systematycznie uszkadzają serce, mózg, nerki i naczynia krwionośne.

Niepokojące objawy – takie jak bóle głowy, kołatania serca, uczucie zmęczenia, duszność czy pogorszenie tolerancji wysiłku – mogą się pojawiać, ale ich brak nie wyklucza choroby.

Dlatego w kardiologii podstawą profilaktyki pozostaje nie subiektywne samopoczucie pacjenta, lecz prawidłowo wykonany, obiektywny pomiar ciśnienia tętniczego.

Zgodnie z aktualnymi wytycznymi Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC/ESH), nadciśnienie tętnicze rozpoznaje się, gdy wartości w powtarzalnych, prawidłowo wykonanych pomiarach gabinetowych wynoszą:

• ≥140 mmHg dla ciśnienia skurczowego i/lub

• ≥90 mmHg dla ciśnienia rozkurczowego.

Warto jednak pamiętać, że wartości w pełni prawidłowe są znacznie niższe:

• Optymalne ciśnienie: <120/70 mmHg

• Prawidłowe ciśnienie: 120–129/70–84 mmHg

• Wysokie prawidłowe: 130–139/85–89 mmHg

Coraz większą rolę odgrywają również pomiary domowe (gdzie za próg diagnostyczny przyjmuje się 135/85 mmHg) oraz 24-godzinne monitorowanie ciśnienia (Holter ABPM). Narzędzia te pozwalają wykryć tzw. nadciśnienie maskowane lub efekt „białego fartucha”.

U większości pacjentów choroba ma charakter pierwotny. Jest wynikiem nakładania się genetyki i – co najważniejsze – naszego współczesnego stylu życia. Organizm przez pewien czas kompensuje życie w ciągłym biegu, ale ostatecznie układ naczyniowy płaci za to wysoką cenę.

Najważniejsze czynniki ryzyka to:

• Nadwaga i otyłość

• Nadmiar soli w diecie

• Siedzący tryb życia i mała aktywność fizyczna

• Przewlekły stres, brak snu i brak regeneracji

• Palenie tytoniu i nadużywanie alkoholu

• Obturacyjny bezdech senny

• Insulinooporność i cukrzyca

Pomiar ciśnienia jest prosty, ale ma wartość diagnostyczną tylko wtedy, gdy przestrzegamy kilku żelaznych zasad:

• Odpocznij: Przed pomiarem usiądź w spokoju na około 5 minut.
• Wyeliminuj bodźce: Nie mierz ciśnienia bezpośrednio po wysiłku, wypiciu kawy, zapaleniu papierosa, zjedzeniu obfitego posiłku czy stresującej rozmowie.
• Zadbaj o postawę: Siedź z opartymi plecami, stopami płasko opartymi na podłodze. Nie krzyżuj nóg.
• Ułóż ramię: Ramię powinno być luźno podparte, a mankiet ciśnieniomierza musi znajdować się na wysokości serca.

Wskazówka kardiologa: Najlepszy schemat domowej kontroli przed wizytą lekarską to prowadzenie dzienniczka przez 7 dni. Mierz ciśnienie rano i wieczorem, wykonując po dwa pomiary w odstępie 1–2 minut (najlepiej przed przyjęciem leków i posiłkiem). Taki zapis daje lekarzowi znacznie więcej informacji niż pojedynczy wynik.

Nadciśnienie to nie tylko „podwyższona liczba na wyświetlaczu aparatu”. To przewlekłe przeciążenie całego układu, które drastycznie zwiększa ryzyko:

• Udaru mózgu i zawału serca,

• Niewydolności serca i migotania przedsionków,

• Przewlekłej choroby nerek,

• Uszkodzenia siatkówki oka,

• Tętniaków i pogorszenia funkcji poznawczych.

Celem nowoczesnej terapii kardiologicznej nie jest wyłącznie obniżenie jednego wyniku, ale redukcja całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego. U większości pacjentów dążymy do wartości poniżej 140/90 mmHg, a jeśli leczenie jest dobrze tolerowane – nawet do 120–129/<80 mmHg.

Najważniejszy pierwszy krok jest bardzo prosty: zmierz ciśnienie i zapisz wynik. Jedno prawidłowo wykonane badanie może być początkiem ochrony Twojego serca i mózgu na kolejne dekady.

Kiedy należy zgłosić się na konsultację kardiologiczną?

• Twoje powtarzalne pomiary domowe przekraczają 135/85 mmHg.

• Obserwujesz duże wahania ciśnienia.

• Pojawiają się objawy: kołatanie serca, duszność, ból w klatce piersiowej lub spadek tolerancji wysiłku.

• Chorujesz na nadciśnienie, ale mimo przyjmowania leków wartości nadal są wysokie.

• Masz nadwagę, cukrzycę, chorobę nerek, podejrzewasz u siebie bezdech senny lub choroby serca występują w Twojej rodzinie.

Nie traktuj pomiaru ciśnienia jako parametru „do sprawdzenia kiedyś”. Nadciśnienie to choroba przewlekła, ale dzięki właściwej diagnostyce i dobrze dobranym lekom można ją skutecznie i bezpiecznie kontrolować.