Badanie TSH

Badanie TSH to badanie krwi służące do oceny czynności tarczycy. Pomiar stężenia hormonu tyreotropowego (TSH) pomaga wykrywać nadczynność i niedoczynność tarczycy oraz monitorować skuteczność leczenia jej chorób.

TSH jest hormonem produkowanym przez przysadkę mózgową, który pobudza tarczycę do wydzielania tyroksyny (T4) i trójjodotyroniny (T3). Gdy stężenie hormonów tarczycy spada, poziom TSH zazwyczaj wzrasta. Natomiast nadmiar hormonów tarczycy prowadzi zwykle do obniżenia TSH.

Badanie TSH trzeciej generacji wykorzystuje czułe metody laboratoryjne, umożliwiające wykrywanie nawet bardzo niskich stężeń tego hormonu.

Oznaczenie TSH jest podstawowym badaniem wykorzystywanym w diagnostyce nadczynności i niedoczynności tarczycy oraz monitorowaniu ich leczenia. Wykonuje się je również u pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi, zaburzeniami miesiączkowania, problemami z płodnością czy nowo rozpoznanym migotaniem przedsionków. Badanie służy także do kontroli czynności tarczycy po operacji lub leczeniu jodem promieniotwórczym.

Objawy niedoczynności tarczycy

• Przewlekłe zmęczenie i senność.
• Przyrost masy ciała.
• Uczucie zimna.
• Sucha skóra i wypadanie włosów.
• Zaparcia.
• Problemy z koncentracją.
• Zaburzenia miesiączkowania.

Objawy nadczynności tarczycy

• Niezamierzona utrata masy ciała.
• Przyspieszone bicie serca i kołatania.
• Nadmierna potliwość.
• Drżenie rąk.
• Nerwowość i drażliwość.
• Nietolerancja ciepła.
• Zaburzenia snu.

W przypadku nieprawidłowego TSH lekarz może zlecić dodatkowe badania, przede wszystkim FT4, a w określonych sytuacjach również FT3.

Zakresy referencyjne TSH zależą od laboratorium, zastosowanej metody oraz wieku i stanu zdrowia pacjenta.

U dorosłych często przyjmuje się orientacyjny zakres 0,4–4,0 mIU/l, jednak nie jest to norma uniwersalna. Wynik należy zawsze porównać z wartościami referencyjnymi podanymi przez laboratorium.

TSH w ciąży

W ciąży stężenie TSH zmienia się pod wpływem hormonów ciążowych, szczególnie gonadotropiny kosmówkowej (hCG). Do interpretacji wyników stosuje się zakresy referencyjne odpowiednie dla danego trymestru. Jeżeli nie są dostępne, lekarz może korzystać z wartości określonych w wytycznych medycznych. Nie należy przyjmować, że TSH powyżej 2,5 mIU/l zawsze oznacza chorobę tarczycy u kobiety ciężarnej.

TSH u dzieci i osób starszych

U noworodków fizjologicznie występuje wyższe stężenie TSH, które zmniejsza się po urodzeniu. Normy dla dzieci zależą od wieku. U osób starszych wartości TSH mogą być nieco wyższe niż u młodszych dorosłych. Interpretacja wyniku powinna uwzględniać wiek pacjenta i jego stan kliniczny.

Podwyższone stężenie TSH najczęściej wskazuje na niedoczynność tarczycy, czyli stan, w którym gruczoł produkuje niewystarczającą ilość hormonów.

Możliwe przyczyny obejmują:

• Chorobę Hashimoto – przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy.
• Stan po operacji tarczycy – szczególnie po częściowym lub całkowitym usunięciu gruczołu.
• Leczenie jodem promieniotwórczym – mogące prowadzić do niedoczynności tarczycy.
• Niedostateczną dawkę lewotyroksyny – u pacjentów leczonych z powodu niedoczynności.
• Zaburzenia podaży jodu – zarówno jego niedobór, jak i nadmiar mogą wpływać na czynność tarczycy.

Podwyższone TSH przy obniżonym FT4 zwykle wskazuje na jawną pierwotną niedoczynność tarczycy. Jeśli FT4 pozostaje prawidłowe, może to świadczyć o subklinicznej niedoczynności.

Niskie stężenie TSH może wskazywać na nadczynność tarczycy, w której organizm jest narażony na nadmiar hormonów tarczycowych.

Najczęstsze przyczyny to:

• Choroba Gravesa-Basedowa – autoimmunologiczna choroba powodująca nadmierną produkcję hormonów tarczycy.
• Wole guzkowe nadczynne – guzki produkujące hormony niezależnie od regulacji przez TSH.
• Zapalenie tarczycy – mogące powodować przejściowy wzrost stężenia hormonów we krwi.
• Nadmierna dawka lewotyroksyny – stosowanej w leczeniu niedoczynności tarczycy.

Obniżone TSH z podwyższonym FT4 lub FT3 zwykle przemawia za tyreotoksykozą. Niskie TSH przy prawidłowych FT4 i FT3 może wskazywać na subkliniczną nadczynność tarczycy.

Niskie TSH nie zawsze oznacza nadczynność. W rzadkich przypadkach, szczególnie przy obniżonym FT4, może być związane z zaburzeniami pracy przysadki mózgowej.

Badanie TSH polega na pobraniu próbki krwi żylnej i zazwyczaj nie wymaga specjalnego przygotowania.

Najważniejsze zalecenia:

• Pora pobrania: badanie najlepiej wykonywać rano, szczególnie przy regularnej kontroli TSH, ponieważ stężenie hormonu zmienia się w ciągu doby.
• Na czczo: samo oznaczenie TSH nie wymaga pozostawania na czczo. Inne badania wykonywane jednocześnie mogą jednak tego wymagać.
• Leki tarczycowe: pacjenci przyjmujący lewotyroksynę powinni ustalić z lekarzem porę przyjęcia leku. Jeśli oznaczane jest również FT4, zwykle zaleca się pobranie krwi przed poranną dawką.
• Suplementy: należy poinformować lekarza o przyjmowaniu biotyny, ponieważ może ona zafałszowywać wyniki badań tarczycy.

Nie należy samodzielnie odstawiać leków przed pobraniem krwi.

Na stężenie TSH mogą wpływać nie tylko choroby tarczycy, ale również wiek, ciąża, pora dnia, ciężkie choroby ogólnoustrojowe oraz przyjmowane leki. Do preparatów mogących zmieniać wyniki należą m.in. glikokortykosteroidy, amiodaron, lit i niektóre leki wpływające na wydzielanie hormonów przysadki. Znaczenie mają także zaburzenia podaży jodu oraz suplementy zawierające wysokie dawki biotyny, które mogą zakłócać pomiary laboratoryjne. Dlatego wynik TSH należy zawsze interpretować w odniesieniu do objawów pacjenta, historii choroby oraz innych badań.

Cena badania wraz z otrzymaniem wyniku po 15 minutach to 99 zł.

Zadbaj o swoje zdrowie kompleksowo! Sprawdź, jakie inne badania oferujemy w Cardio Medicum.